โครงการวิจัย เรื่อง การเสริมสร้างความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ผ่านการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง ในกระบวนการเฝ้าระวังผลกระทบทางสุขภาพโดยชุมชน
Enhancing Environmental Health Literacy through the Application
of Citizen Science in Community-Led Health Impact Surveillance
ระยะเวลาโครงการ : 22 ธันวาคม 2568 – 21 ธันวาคม 2569
ดำเนินการโดย : สถาบันพัฒนาระบบประเมินผลกระทบทางสุขภาพโดยชุมชน
ร่วมกับ
- สำนักเครือข่ายและการมีส่วนร่วมสาธารณะ ไทยพีบีเอส
- ศูนย์วิจัยวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
- สำนักวิชาสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
- คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีอุดรธานี คณะพยาบาลศาสตร์
- สถาบันพระบรมราชชนนก กระทรวงสาธารณสุข
สนับสนุนโดย : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)
ที่มาและความสำคัญ
สถานการณ์มลพิษสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยมีแนวโน้มรุนแรงมากขึ้น โดยมีแหล่งกำเนิดทั้งจากภายในประเทศและปัญหามลพิษข้ามพรมแดนจากประเทศเพื่อนบ้าน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทและพื้นที่ชายขอบที่ระบบเฝ้าระวังของภาครัฐยังเข้าถึงได้ยากและล่าช้า ประกอบกับระบบการเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประเทศไทย ยังคงมีลักษณะการทำงานแบบแยกส่วน ขาดการบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงาน ประชาชนมีส่วนร่วมได้อย่างจำกัดทำให้ไม่สามารถตอบสนองต่อสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงได้อย่างทันท่วงที
ในบริบทดังกล่าว “การเสริมสร้างความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม (Environmental Health Literacy: EHL)” จึงมีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่งต่อการพัฒนาศักยภาพของประชาชน รวมถึงการนำหลักสาธารณสุขมูลฐานชุมชน (Community Primary Health Care) ที่มุ่งเน้น “การดูแลตนเอง” และ “การมีส่วนร่วมของชุมชน” มาใช้ในการจัดการปัญหาสุขภาพ
ที่ผ่านมา สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ได้สนับสนุนให้มีการพัฒนาแนวทาง “วิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง (Citizen Science)” เพื่อประยุกต์ใช้ในกระบวนการเฝ้าระวังผลกระทบทางสุขภาพโดยชุมชนในพื้นที่เสี่ยง งานวิจัยนี้จึงเป็นการต่อยอดองค์ความรู้จากโครงการวิจัยก่อนหน้า โดยมุ่งเน้นการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม การใช้วิทยาศาสตร์ภาคพลเมืองเพื่อปกป้องสุขภาพประชาชนในยุคมลพิษซับซ้อนการเฝ้าระวังฯ โดยชุมชนให้มีความเข้มแข็ง โปร่งใส และยั่งยืน ตลอดจนสร้างแบบอย่างของการใช้วิทยาศาสตร์ภาคพลเมืองเพื่อปกป้องสุขภาพประชาชนในยุคมลพิษซับซ้อน
เอกสารโครงการวิจัย